ሀ/ ከየካቲት በፊት

የህንድ ውቅያኖስ፣ ቀይ ባህርና የአፍሪቃ ቀንድ በዓለም አቀፍ ወታደራዊና ኢኮኖሚያዊ ስትራተጂ ውስጥ ከፍተኛ ስፍራ አሏቸው። አብዛኛዎቹ የዓለም ገብያ ሸቀጦች በህንድ ውቅያኖስ ላይ ይመላለሳሉ። ቀይ ባህር ወደ አውሮፓና ሩቅ ምስራቅ እስያ ለሚተላለፈው ሸቀጥ አቋራጭ የባህር መንገድ ነው። የዘይት አምራች አገሮች በህንድ ውቅያኖስ፣ በቀይ ባህር ዙሪያ ተራ በተራ ተደርድረው ይገኛሉ። ወዲህም ደግሞ፣ በሰው ኃይልና በሌሎች የእርሻና የማዕድን ኃብታቸው የታወቁ ሃገሮች /እንደ ኢትዮጵያ/ የሚገኙት በዚሁ አካባቢ ነው። በወታደራዊ ሰፈርነታቸውም አንፃር፣ እነዚህ አካባቢዎች ለማጥቃት ሆነ ለመከላከል፣ ወይንም ለወታደራዊ ስለላና ሎጀስቲክ. . . እጅግ አመቺ የሆነ አቀማመጥ አሏቸው። የጂኦግራፊ ተፈጥሮአቸውና የአየር ባህሪያቸው ሁሉ እጅግ አመቺ ነው።

ስለሆነም፤ የዓለም ኃያላን መንግሥታት፣ ዙሪያችንና ሃገራችንን በተፅዕኖዋቸው ሥር ለማዋል ከፍተኛ ውድድርና ግብ ግብ ሲያካሂዱ ኑረዋል። ቀደም ሲል የአሜሪካ ኢምፔሪያሊዝም የበላይነቱን ይዞ ሃገራችንን ጭምር በተፅዕኖው ሥር አድርጎ ይገኝ ነበር። ይሁንና፣ ሶቭየት ህብረት በዚያን ጊዜም ቢሆን አልተኛችም ነበር። አካባቢያችን አገሮች ኢ ዲ አሚን ሳይቀር በግብፅ፣ በሱዳን፣ በሱማሊያና በደቡብ የመን ሃገሮች ላይ ከባድ ተፅዕኖዎችን አሳርፋ ኑራለች። ከዚህም ባሻገር፣ የአፍቃሪን ቀንድ በሚመለከተው፣ ገና ከ60ኛው ዓመት ጀምሮ፣ “የአፍሪቃ ቀንድ ሃገሮች በዘርና በባህል ተመሳሳይነት አሏቸው” በሚል ሱዳን፣ ኢትዮጵያ፣ ጅቡቲ፣ ሱማሌና የሁለቱ የመን ግዛቶች በአንዳች ዓይነት የፌደራል መንግሥት ሥር ተጠቃልለው በርሷ የበላይነት ሥር እንዲተዳደሩ ታቅዶ እነደነበር የታወቀ ጉዳይ ነው። ይህ፣ ሶቭየት ለአፍቃሪ ቀንድና ከዚያም ባሻገር የተለመችው “የፌደራል መንግሥት” እቅድ፣ በሩቅ ምሥራቅ እስያ ለቪየትናም—ካምፑችያ—ላኦስ ከተለመችው እቅድ በምንም አይለይም። እንዳውም፣ በስፋቱ ሆነ በአጠቃላይነቱ እጅግ የላቀ ነው። አልፎም ወደ ዘረኝነት ተጠግቶ “ለፌደሬሽኑ” መሠረት የሚያደርገው “ዘርና ባህልን” እንጂ፣ የዲሞክራሲያዊና የለውጥ መመሪያዎችን እንኳን አይደለም።

ኢትዮጵያን በሚመለከተው በኩል፣ ሶቭየት ህብረት ገና በኃይለሥላሴ ዘመን በብዙ ዘዴ ስር ለመስደድ ትሞክር ነበር። ከዚህም አልፎ፣ ለመጭው ጊዜ “ዝግጅቶችን” ታደርግ ነበር። በነጋሲው አገዛዝ ሥር ከፊውዳል ኃይለሥላሴ ጋር ሶቭየት የነበራትን “የወዳጅነት” ፖለቲካ ማንም ያስታውሳል። “ታላቁ መሪ” “የአፍሪቃ አባት”፣ “ዘመናዊው ንጉሥ” ከማለትም አልፋ፣ የነመንግስቱ ነዋይን የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ፣ “የሃገሪቱን እርምጃ ለማደናቀፍ የቀኝ ኃይሎች የጠነሰሱት ሴራ” በሚል “ኒው ታይምስ”  በተባለው ጋዜጣዋ ላይ አትታ እንደነበርም ይታወሳል። በጊዜው በነበረው የተማሪ እንቅስቃሴም ላይ ልክ ዛሬ እንደምታደርገው ልዩ ልዩ መሰናከሎችን ታደርግ እንደነበር በጊዜው በሶቭየት ህብረትና በምሥራቅ አውሮፓ የነበሩት ተማሪዎች ያስታውሱታል። በኢኮኖሚ ይዞታም በኩል ሥር ለመስደድ /ባልቻ ሆስፒታል፣ ባህር ዳር ፖሊ ቴክኒክ፣ በአሰብ ዘይት ማጣሪያ፣ በልዩ ልዩ የንግድ ድርጅቶች. . . ወዘተ አማካኝነት/ ስትሰረስር ቆይታለች። የፖለቲካውን በሚመለከት ደግሞ፣ በዚህ ጊዜ ውስጥ በይበልጥ ያተኮረችው፣ “ከንጉሥ ኃይለሥላሴ በኋላ” ለሚደረገው ትግል ተጠሪዎቿን በማዘጋጀት ላይ እንደነበር የሚሰራጭ በርካታ መረጃዎች አሉ። ይህንን ጉዳይ በሚመለከተወው ወደ መኢሶን ታሪክ ተመልሰን ብናስታውስ እንኳን፣ ገና በኃይለስላሴ ዘመን “ምነ አለ    አንድ አሥራ አንድ ሁናችሁ ፓርቲ ብትመሰርቱ?በተረፈው እኛ እንረዳችኋለን፡” እየተባሉ ከሶቭየት በኩል የተነገራቸው የመኢሶን አመራር አባሎች ጥቂት አልነበሩም። እነርሱ፣ ምንም እንኳን መኢሶንን መሥርተው በህቡዕ በመታገል ላይ ቢገኙም፣ “እኛ ተማሪዎችና ምሁራን ነን. . . እንዲህ አይሆንም” ሲሉ አሳፍረው መልሰዋቸዋል። የሩስያ ተስፋፊዎች ግን፣ የኢህአፓ ምሥራቾች ዘንድ ተልከስክሰው የኋላ ኋላ ሁሉ የኢትዮጵያን አብዮት በአፍላው ላይ አንዴት እንዳሳወቁ የታወቀ ጉዳይ ነው። በዝርዝር ወደፊት የቀንን ብርሃን ማየቱ ደግሞ አይቀርም። ከዚህ ላይ ግን የሩስያ ተስፋፊዎች ኢትዮጵያን በቁጥጥራቸው ሥር ለማድረግ ያበቃቸው ዋና ዋና ሥራ ላይ ማተኮሩ በቂ ነው።

ለ/ ከየካቲት ወዲህ

ከ1966 ዓ.ም. ወዲህ፣ አብዮቴና ነፃነቴ በሚሉ ሃቀኛ ተራማጆች ሥር እየሰደደ የገፋው የየካቲት አብዮት ሩስያ ተስፋፊና ተጋፊ መንግሥት መግቢያ ቀዳዳ አልተከፈተለትም ነበር። በተቃራኒው፣ አገራችን እውነተኛ ገለልተኛና ነፃ ሃገር እንድትሆን ሃቀኛ ተራማጅ፣ ዲሞክራትና ሃገር ወዳድ የተያያዘውን ትግል አፋፍሞ ቀጠለ። ለዚህ ራሱ የብሄራዊ ዲሞክራሲያዊ አብዮት ፕሮግራም ሊጠቀስ የሚችል ትልቁ ማስረጃ ነው። በወቅቱ ስለራስ መተማመንና በብሄራዊ ነፃነት ጥያቄዎች ላይ የተሰጡትን የትምህርትና የፕሮፖጋንዳ ቅስቀሳዎችን ማስታወስም ይቻላል. . . .ወዘተ።

ይሁንና፣ በዚሁ ጊዜ ውስጥ ደግሞ፣ ለብሄራዊ ነፃነታችን የሚያሰጉ አንዳንድ እርምጃዎች በያኔው የንዑስ ከበርቴ የደርግ መንግሥት አልተወሰዱም ማለት አይደለም። በዚህ አንፃር ከሁሉም በላይ መነሳት ያለበት ጉዳይ፣ ደርግ አንዳንድ አባሎቹንና ሌሎችን “ለፖለቲካ ትምህርት” በሚል ወደ መስኮብ መላኩ ነው። የሩስያ ተስፋፊ መንግሥት በቁጥጥር ሥር ሊውሉ የሚችሉ ከሃዲዎችን ሊመለምል የቻለውም ይህንኑ አጋጣሚ በመጠቀም ነበር። እንደሚታወቀው የኋላ ኋላ “አብዮታዊ ሰደድ” ተብሎ በወጣው ድርጅት ውስጥ፣ በ፶ አለቃ ለገሰ አስፋው የሚመራውን ከሃዲና አረመኒያዊ ቡድን በማቋቋም እንደልቡ ሊጠቀምበትም ችሏል።

የሩስያ ተስፋፊና ጣልቃ ገብ መንግሥት የሃገራችንን የብሄራዊ ነፃነት በር ለመበርገድ የበቃው ግን ይልቁኑ እራሱ አስታጥቆና ገፋፍቶ የለቀቁብን የሶማሌ ጦር ድንበራችንን በደፈረበት ወቅት ነው።

• የሱማሌ ወረራና ሶቭየት ህብረት

ሶቭየት ህብረት በአፍሪቃ ቀንድ ያሉ አገሮችን ባለ በሌለ ኃይሏ በቁጥጥር ሥር ማድረግን አላማዋ ከአደረገች ብዙ ጊዜዋ ነው። ሱማሌ በርሷ ቁጥጥር ሥር በነበረችበት ወቅት ኢትዮጵያም ከተደመረች አላማዋ ግቡን ለመምታት ተቃረበ ማለት ነው። በየሃገሩ የርሷ ቅምጥ መንግሥቶች ከተቋቋሙ፣ በርሷ የበላይነት በቅድሚያ ሱማሌ፣ ጅቡቲና ኢትዮጵያን በኋላም ሌሎችን የሚጠቀልል “ፌደሬሽን” ማቋቋሙ አይገድም። ይህ እንዲሆን ግን ኢትዮጵያን በራሷ ቁጥጥር ሥር ማድረጉ የማይታለፈው ተግባሯ ነበር። እንዴት ይሆናል? እርሷ አስታጥቃ ያሰለጠነችው የሱማሌ ጦር፣ ኢትዮጵያ ገና በአብዮት አፍላ ላይና ከምዕራብ ኢምፔሪያሊዝም ጋር ቅራኔ ውስጥ ባለችበት ወቅት፣ ወረራ እንዲካሄድ፣ ወረራው ሲገፋ የኢትዮጵያ አብዮትና አንድነት እንዲወጠር፤ የኢትዮጵያ አብዮትና አንድነት አደጋ ላይ ሲወድቅ በኢትዮጵያ ውስጥ ባሏት ምልምሎቿ አማካይነት ኢትዮጵያ ዝቅ ብላ የሩስያ ተስፋፊዎች መንግሥትን እጅ እንድትነሳ፣ ብሄራዊ ነፃነቷን አስረግጣ እንድትማጠን፤ በሶቭየት ህብረት የበላይ ዳኝነት የሱማሌና የኢትዮጵያ “ችግር” መፍትሄ እንዲያገኝ፤ በኢትዮጵያና በሱማሌ ቅምጥ መንግሥቶች አማካይነት የአካባቢውን በዓለም አቀፍ የጦርነትና የምዝበራ ስትራቴጂዋ ውስጥ አስገብታ ሕዝቦቻቸውንና ሃብቶቻቸውን መመዝበር። የሩስያ ተስፋፊዎች መንግሥት ዕቅድ ይህ ነበር። ሆኖም ዕቅድ ሁሌም እንደተተለመው አይገጥምምና፣ የኋላ ኋላ ሶቭየት ህብረት በሱማሌና በኢትዮጵያ መካከል ምርጫ ማድረግ ተገዳለች። ኢትዮጵያ ለወረራ በማጋለጥና በማመቻቸት ሶቭየት ህብረት የተጫወተችውን ሚናና ያኔ የነበረውን  ሁኔታ ከዚህ የበለጠ ገባ ብሎ መመልከቱ ነገሩን ይበልጥ ግልጽ ያደርገዋል። የሁኔታው ሂደት ዝቅ ብለን እንደምናየው ፈጣንና ሤራ የተሞላበት ነበር።

እንደሚታወቀው፣ ከመጋቢት 1969 ዓ.ም. አንስቶ፣ የሩስያ ተስፋፊዎች የ“ሶሻሊዝም” ስምንና “የዓለም አቀፋዊ ወዛደራዊነት” ባንዲራቸውን አንግበው ኢትዮጵያን መቅረብ ይጀምራሉ። የኢትዮጵያ ሰፊ ሕዝብ ከአሜሪካ ኢምፔሪያሊዝምና ከቡችሎቻቸው ጋር የሞት የሽረት ትንንቅ ሲያደርግ ይልቁንም ከጠላቶቹ ጋር ውስጥ ውስጡን ያልተሰለፉትን ያህል፣ ምንግዜም “ከጎናችሁ ነበርን”፣ “አብዮቱን ካልደገፍን ሞተን እንገኛለን ይሉ ጀመር። “በውነቱም” ይሉ ገቡ፣ “በውነቱም ስለአብዮታችሁ እስካሁን ያላወቅነው በዜና እጥረት ምክንያት ነው” እያሉ፣ ይቅርታ ማለት ሲቀራቸው አድናቆታቸውን አጎረፉት. . . . ወዘተ። የባህል መልእክተኞቻቸውነና ልዩ ልዩ አማካሪዎቻቸው በብሄራዊ ቲያትርና በየአብዮት አደባባይ ተዋናዩ . . . . ወዘተ. . . ። የሶቭየት ህብረትና የተቀጥላዎቿ ቀንደኛ መሪዎችም፣ ገና እግራቸው አገራችንን እንደረገጠ፣ የቆየ “የፌደሬሽን” ህልማቸውን ከሥራ ላይ ለማዋል ያሽቃብጡ ጀመር። በመጋቢት 1969፣ በኤደን ከተማ ውስጥ በካስትሮ ሊቀመንበርነት የተካሄደው የሻለቃ መንግሥቱ /ዚያድ ባሬ ድርድር ዓላማም ይኸው ነበር። በድርድር ወቅት ካስትሮ ከዚህ በላይ ያነሳነውን “የፌደሬሽን” ሃሳብ ለሁለቱም መሪዎች አቅርቦ “ለማግባባት” ሞከረ። ዚያድ ባሬ ተቀበለው።

ዚያድ ባሬ ሃሳቡን በወቅቱ የተቀበለው፣ “ፌደሬሽን” የሚባለው ነገር “ኢትዮጵያን፣ ኡጋዴንን፣ ሱማሌን..” እንዳያጠቃልል በሚል ነበር። የሩስያ ተስፋፊዎች፣ ይህንን ሃሳብ ያመነጩትና የሚደግፉትም ቢሆኑ የኢትዮጵያን እምቢታ ለመወጣት ዘዴ መፈለግ ነበረባቸው። በመሆኑም፤ ባንድ በኩል፣ ሱማሌ በጦር ኃይል ኦጋዴንን እንድትወርና እንድትይዝ፣ በዚህ መልክ ኢትዮጵያ በተከላካይነት ደረጃ ከተቀመጠች በኋላ የፌዴሬሽኑ ሃሳብ እንደገና እንዲነሳ ያሴራሉ። ለዚህም እንዲያመች፣ 14 ዓመት ሙሉ ያስታጠቁትን የሶማሌ ጦር ከመጋቢት 1969 በኋላ በጥድፊያ ስንቅና መሣሪያ እያጋዙ ያጠናክሩት ጀመር። በሌላ ወገን ደግሞ፣ ኢትዮጵያን ትጥቅ ወደ ማስፈታት ተሻግረው “በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተቀነባበረው መረጃችን እንደደረስንበት” ይሉ ጀመር። “በሚመጡት ወራት ኢድዩና ኤርትራውያን ከግብፅና ከሱዳን ጋር በመተባበር ከፍተኛ የጥቃት ዘመቻ ያደርጋሉ በሱማሌ በኩል /በኛ ይሁንባችሁ!/ ምንም አደጋ የለም። ስለዚህ ኦጋዴን ያለው ሜካናይዝድ ጦር ወደ ሰሜን ይሂድ” የሚል ሃሳብ ለደርግ ያቀርባሉ። እንደውነቱም ከሆነ፣ ባልቀረው የሱማሌ ወረራ ጥያቄ ላይ በዚያን ጊዜ የታየው ታሪክም እጅግ አስደናቂ ነበር።

ከሃረርጌ የሕዝብ ድርጅት ፅ/ቤት የሚደርሱ መረጃዎች ሱማሌ ለወረራ በመዘጋጀት ላይ መሆኗን ይገልፃሉ። በጊዜው የፅ/ቤት ኃላፊ የነበረው ጓድ አብዱላሂ የሱፍን/ በነርሱ እጅ በቅድሚያ መስዋዕት የሆነውም ለዚህ ነው/ አንደኛ፣ ያካባቢው ጦር እንዲጠናከር፣ ሁለተኛ፣ ሕዝብ እንዲታጠቅ በማለት በተደጋጋሚ ይጠይቃል። በኋላ ይፋ ወጥቶ የታየው የሩስያ ተስፋፊዎች አሻንጉሊት፣ በደርግና በ“አብዮታዊ ሰደድ” ውስጥ የተቀመጠው የነ፶ አለቃ ለገሰ አስፋው ቡድንና አድሃሪው ቢሮክራሲ ግን ምን ይሉ ነበር??

“አደጋ የለም መኢሶን ሕዝብ ይታጠቅ እያለ የሚጨቀጭቀው ትጥቅ ለመሰብሰብ ነው” ወዘተ.   

ምን ይሄ ብቻ! በሰኔ ወር 1969 ዓ.ም. ከሃረርጌ፣ ከሲዳሞና ከባሌ ሕዝብ የተላኩ የገበሬ ማህበራት መሪዎች አዲስ አበባ ድረስ መጥተው፣ የአደጋውን አሳሳቢነት በመግለጽ ትጥቅ እንዲሰጣቸውና መንግሥትም መግዛት ካቃተው አዋጥተው ወጭውን ለመቻል ዝግጁ መሆናቸውን ሁሉ አስታውቀው ነበር። ይህም “የመኢሶን ሤራ” ተብሎ፣ የገበሬዎቹ መልዕክተኞች አዲስ አበባ ውስጥ ለብዙ ጊዜ ሲንከራተቱ ከቆዩ በኋላ ባዶ እጃቸውን ተመልሰዋል። የደርግ ልቡና በተቃራኒ ባንድ ወገን ተስፋፊዎች በሚሰጡት መረጃና ማረጋገጫ ተስልቦ ነበር። በሌላው ወገን፣ ለሃገር ጉዳይ ከመጨነቅ ይልቅ መኢሶንን በመፍራትና በመጠራጠር የፀረ አብዮተኞችን ብብት ማሽተት ጀምሮ ነበር።

ነገር ግን፣ ለጥቃት በተጋለጠው የምሥራቅና የደቡብ ምሥራቅ ድንበር ዙሪያ በጥቂት ቀናት ውስጥ የጦርነት ደመና አንዣበበ። የሱማሌ ጦር በየዕለቱ ሺህ በሺህ እየሆነ ጎረፈ። የሩስያ ተስፋፊዎች “ሱማሌን እንገታለን” እያሉ ደርግን የሰበኩት ቃል ነጭ ውሸት ሆኖ የተጋለጠውን ያህል፣ ቢሮክራሲው “ስለ ሰርጎ ገብ አንድም ተጨባጭ መረጃ የለም” እያለ የዘራው መረጃ፣ ከባድ የፀረ አብዮት ተንኮል እንደነበር ገሃድ ሆነ። ይሁንና፣ ኢትዮጵያ በምኗ ትከላከል??

የውጋዴኑ የጦር ኃይል በሩስያ ተስፋፊዎች ሤራ ወደ ሰሜን ተልኳል። አብዛኛው ሠራዊት በኤርትራው ጦርነት ተጠምዷል። ባጭሩ፣ ከራሱ ከሕዝቡ በስተቀር ሌላ ኃይል የለም። ሕዝቡ “ትጥቅ! ትጥቅ! እያለ ይጮሃል። አድሃሪው ቢሮክራሲ “የመኢሶን ተንኮል” እያለ ያላዝናል። ደርግ ሕዝቡን ቀስቅሶና አስታጥቆ ማዝመቱን ይፈራል። የሩስያ ተስፋፊዎችና ተቀጢላዎቹ “ታገሱን፣ አቋማችንን እናስታውቃለን” እያሉ ጊዜ ለመግዛት አድብተዋል። ጊዜ የሚገዙት ሃገሪቱ የበለጠ ተጨናንቃ እግራቸው ሥር የምትወድቅበት ጊዜ እስኪመጣ ነበር። የጠበቁትም አልቀረም። የሱማሌ ወረሪ ጦር መድፍና መትረየስ ጅጅጋን ተሻግሮ በሃረርና በድሬደዋ ከተሞች ላይ ያጓራ ጀመር። በዚህ አስከፊ ወቅት፣ ሽንጣቸውን ገትረው ሲዋደቁ የነበሩት፣ በአካባቢያቸው የሕዝብ ድርጅት ፅ/ቤት ካድሬዎች እየተመሩ ሕይወታቸውን የሰውት የድሬደዋ ሲሚንቶና የጥጥ ፋብሪካ ወዛደሮች፣ የገበሬ ማህበራት ጥበቃ አባላት፣ የአካባቢው ገበሬዎችና ወጣቶች ነበሩ። ይህን ወደፊት ታሪክ በሚገባ ይገልፀዋል።

የሆነው ሆኖ፣ ኡጋዴን እንደተያዘ አንድ በብርሃኑ ባየህ የሚመራ የመልዕክተኞች ቡድን፣ “ሱማሌዎችን ግቱልን እንጂ” ለማለት ወደ ሶቭየት ህብረት ሄዶ ነበር። የሱማሌ መልዕክተኞችም እዚያው ሞስኮ ከተማ ይገኛሉ። ይሁንና፣ የብርሃኑ ባየህ ቡድን ሞስኮ ከተማ ሆቴል ውስጥ ለአንድ ሳምንት ያህል ሲቀመጥ፣ እንኳን ብሬዥኔቨና ኮሲጊን ቀርቶ በወጉ የሚቀበለው ሌላ ባለሥልጣን ሳያገኝ ይከርማል። በመጨረሻ ላይ፣ አንድ የውጭ ጉዳይ ባለሥልጣን ቢቀበለውም፣ “ሱማሌዎችም እዚሁ አሉላችሁ። በውጋዴን ጉዳይ ላይ ተወያዩ” ብሎ ከመሸኘት ሌላ የጨመረበት ነገር አልነበረም። ይህ ቡድን እንደተመለሰም፣ በጠቅላላው በደርግ አካባቢ “ሶቭየት ሸረሞጠች !” / የተጠቀሰው ቃል በቃል ነው/፣ “በመረጃ ስም ጉድ ሠሩን”፣ “ተከላካይነት ደረጃ አውርደውን ተደራደሩ ይሉናል” የሚለው ትችት በሰፊው ይሰማ ነበር።

ነገር ግን በዚያው ሰሞን ደግሞ፣ ሱማሊያ በሶቭየት ህብረት የተሰጣትን የኡጋዴን ገደብ አልፋ መሻገሯና እስከ አዋሽ ድረስ ለመዝለቅ የዘረጋችው እቅድና እንቅስቃሴ ይፋ ወጣ። የሩስያ ተስፋፊዎች ይህንን የሱማሌ እርምጃ/ ማለትም ከኡጋዴን ክልል ማለፍ/ በሱማሌ በኩል “ቃል እንደተጣሰባቸው” አድርገው አቀረቡት። በአፍቃሪ አገሮችና በዓለም ሕዝቦች ፊት ሱማሌን ደግፈው ለመቆም እንደማይችሉ ግልጽ ሆነላቸው። በመጀመሪያ፣ ሱማሌን በዲፕሎማሲ ግንኙነቶችና በምክር ለመጫን ሞከሩ። ከኡጋዴን እንድታልፍ አጥብቀው አሳሰቧት። ሱማሌ ግን አሻፈረኝ አለች። የሩስያ ተስፋፊዎችን የማግባባት ሙከራ በተቃራኒ ክህደት እንደተፈፀመባት አድርጋ ቆጠረችው። በጀመረችው ጦርነት ገፋችበት። “ያልታሰበ” እንበለውና፣ አዲስ ሁኔታ ተፈጠረ።

የሩስያ ተስፋፊዎች በአፍሪቃና በዓለም አቀፍ ፖለቲካ አንፃር ወገን እንዲመርጡ ተገደዱ። በተፈጠረው ሁኔታ የኢትዮጵያ አቋም በአፍሪቃና በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ፣ ተደጋፊነት እንዳለው የታወቀ ነበር። ስለሆነም፣ ፊታቸውን ወደ ደርግ አዞሩ። “ከተወረረችው ኢትዮጵያ ጎን ተሰልፈን እንገኛለን” በማለት፣ የተጠቁ ሕዝቦች ወዳጅነታቸውንም ለፈፉ። ነገር ግን ውስጣዊ ምክንያታቸው ሌላ ነበር። ዞሮ ዞሮ፣ ከሱማሌና ከኡጋዴን ይልቅ፣ የ30 ሚሊዮን ታታሪ ሕዝብ ባለቤት የሆነችው ሃብታሟና ለምለሚቷ ኢትዮጵያ ሺህ ጊዜ የበለጠ እንደምታዋጣ በማሰባቸው ነበር። ደግሞም በወረራው ተደናግጦ የሚይዝ የሚጨብጠውን ያጣው ደርግ፣ ከነርሱ ጫማ ስር ለመውደቅ የተዘጋጀ መሆኑንም አውቀውታል። ቀድሞውንም ቢሆን ያሴሩ የነበሩት ለዚህ ሁኔታ መፈጠር ነበር። ሰመረላቸው። እንዲያውም፣ ከዚህ ሌላ በሤራቸው ውስጥ፣ ዚያድ ባሬን ሊያስኮርፍ ለሚችል ሁኔታ ሁሉ የተዘጋጁ ነበሩ። የዚያድ ባሬ መንግሥት ያካሄደው ወረራ ከከሸፈ ወዲህ የተሞከረበት መፈንቅለ መንግሥት የሚያረጋግጠው ይህንኑ ነው። የሩስያ ተስፋፊዎች ዕቅድ በዚያም ሆነ በዚህ፣ በሱማሌና በኢትዮጵያ ሁለት ቅምጥ መንግሥቶችን ማቋቋምና የአፍሪቃ ቀንድ በቁጥጥር ሥር ማዋል ነበር። ከዚያም “የፌደሬሽኑ” ነገር።

ይሁንና፣ ከዚያ ጊዜ በኋላ፣ ሱማሌ “ክህደት ተፈጸመብኝ” በማለት በሃገሯ ውስጥ የሚገኘውን የሶቭየት ህብረት ተወላጅ በ48 ሰዓት ውስጥ አባረረች። ከፊደል ካስትሮ መንግሥት ጋር የዲፕሎማሲ ግንኙነቷን አቋረጠች። የምዕራብ አገሮች የፖለቲካ፣ የመሣሪያና የማቴሪያል እርዳት እንዲሰጧት አካባቢዎችን ማሰስ ጀመረች። ኢትዮጵያችንም፣ የሩስያ ተስፋፊና ጣልቃ ገብ መንግሥት በእጅ አዙር የሚገዛት የቅኝ ግዛት ወደ መሆን አመራች። በዚህም የሱማሌ ወረራና የሩስያ ተስፋፊዎች ሤራ የመጀመሪያው ዙር መጋረጃ ይዘጋል። ከዚህ በኋላ የሆነው የታወቀ ነው።

ጠቅላላው የአፍሪቃ ቀንድ አካባቢ በከፍተኛ ደረጃ የሁለቱ ኃያል መንግሥታት የፍልሚያ አውድማ ሆነ። የአካባቢው ሕዝቦች፣ ሁለቱ ኃያላን መንግሥታት ለሚያደርጉት ጦርነት ጭዳ ለመሆን ተጋለጡ። ኢትዮጵያም ሆነች ሱማሌ በሕዝባቸውና በሃገራቸው የሚያዙ ነፃ ምድሮች መሆናቸው ቀርቶ፣ የሁለቱ ኃያላን መንግሥታት ዓለም አቀፋዊ ስትራቴጂ ውስጥ ወደ ተራ ጠጠርነት ተዋረዱ። ሱማሌ ለአሜሪካ የጦር ሰፈሮች ሰጠች። ቅምጡ ወታደራዊ አምባገነን መንግሥትም ኢትዮጵያን የሩስያ ተስፋፊዎች የጦር ሰፈር አደረጋት። ተጨማሪ የጦር ሰፈሮችን /የዳህላክ ደሴቶች፣ ምፅዋ፣ አሰብ/ ለመስጠት ተዋዋለ። ባሁኑም ሰዓት፣ ተጨማሪ የባዕድ ወታደሮችን ለማስፈር እያሰፈሰፈ ነው። በአካባቢው ያለው አደገኛ ሁኔታ የሚያመለክተው ሁለቱ ኃያላን መንግሥታት በአፍሪቃ ቀንድ ላይ የሚያደርጉትን ከባድ ጦርነት ነው። የነርሱ ባልሆነው ጦርነት የሚረግፉት ደግሞ የአካባቢው ሕዝቦች መሆናቸው የታወቀ ነው። በዚህም፣ ብሄራዊ ነፃነታችንን አስረግጦ ኢትዮጵያን የሩስያ ተስፋፊዎች የእጅ አዙር ቅኝ ግዛት ያስደረጋት ቅምጡ መንግሥት ከተጠያቂነት አያመልጥም። ዛሬ “በርበራ ኪሰማዩ ጦርነት ወረራ” እያለ የዓለም ሕዝቦችን ማደንቆሩ ይህንን ሃቅ አይቀይረውም። “ቀድሞውንስ ኢትዮጵያን የሩስያ ጦር ሰፈር ባታደርጓት በኢትዮጵያ የሰፈሩትስ ሩስያዊያን ለየትኛው የሰላም ተልዕኮ ይሆን?” ሲሉ ነፃ ሕዝቦችና ሃገሮች መሣለቂያ ሲያደርጉ ማየቱም አያስደንቅም።

• የሩስያ ተስፋፊ መንግሥት ሥር መስደድ

እንደሚታወሰው፣ ከሰኔ/ ሐምሌ 1969 ጀምሮ፣ ሃገራችን አይታው የማታውቀው እልቁ መሳፍርት የጦር መሣሪያ በአንቶኖቭ እየተጫነ ምድራችንን አጥለቅልቀው። ይህች ያሻው ወረራ ቢፈፅምባት፣ የባዕድ ወታደሮችን “ድረሱልኝ” ብላ የማታውቅ የኩሩ ጀግኖች አገር በጥቂት ሳምንታት ውስጥ በሺህ በሚቆጠሩ በኩባና በደቡብ የመን ወታደሮች ጫማ ተረገጠች። 30 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ጀግና ሕዝብ ያንዲት ሱማሌን ጦር መቋቋም ያቅተው ይመስል፣ “የወዳጅ አገሮች” ጦር በምድሯ ላይ ፎለለ። ሕዝቧ እንኳን ከፍሎ ቆጥሮም ከማይጨረሰው እዳ ውስጥ ተዘፈቀ። ደርግ በሩስያ ተስፋፊዎች ኪሱ ውስጥ የወደቀ ጠጠር ሆነ። ከንግዲህ ያለው ታሪካችን፣ ሰህድ ገና በመጋቢት 1969 ዓ.ም. እንዳለው፣ ባንድ በኩል በአብዮት መኮላሸትና መቀልበስ፣ በሌላው በኩል ደግሞ በብሄራዊ ነፃነታችን መገሰስ፣ እየተጠናከረ በመጣው የሩስያ ተስፋፊና ጣልቃ ገብ መንግሥት ተፅዕኖና ቁጥጥር፣ ብዝበዛና ምዝበራ አይነተኛ ሆነ። ሕዝባዊ ኃይሎች ተራ በተራ ተጠቁ። ለሦስት ዓመታት ሙሉ ለህዝባዊነትና ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ የተዋደቀው ሰፊው የኢትዮጵያ ሕዝብ የሩስያ ተስፋፊዎች ቅምጥ-አሻንጉሊት በሆነ የወታደራዊ አምባገነን አገዛዝ ሥር ወደቀ።

ያ ያላንዳች የውጭ እጅ በሃቀኛ ሃገርና ወገን ወዳድ የኢትዮጵያ ተራማጆች የተዘጋጀው፣ የኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ በማጤን የሰፊውን የኢትዮጵያ ሕዝብ ፍላጎት መነሻ በማድረግ የወጣው፤ ያ ያብዮቱን ኃይሎች ሁሉ ለመሰብሰብና በዲሞክራሲያዊ የሕብረት መድረክ ላይ ለመሰለፍ ሆኖ የተዘጋጀው ሳይንሳዊው የአብዮታችን መመሪያ— የብሄራዊ ዲሞክራሲያዊ አብዮት ፕሮግራማችን ዕውነተኛ የሃገሪቱ የፖለቲካ መመሪያ መሆኑ ቀርቶ፣ የዘመናዊ ባንዳዎችና ተስፋፊዎች መመፃደቂያና ጭንብላቸው እንዲሆን ተበየነበት። ያ ብሄራዊ ነፃነታችንን የማያስደፍርና የማንም ኃያል ሆነ የባዕድ መንግሥት የበላይነትን ነፃነትን የማይቀበለው፣ እንኳንስ እንደምዕራብ ኢምፔሪያሊዝም በግልፅ የሚጋፋንን ቀርቶ፣ እንደ ሩስያ ተስፋፊ መንግሥት “በሶሻሊዝም”ና “በወዛደራዊ ዓለም አቀፋዊነት” ተኳኩሎ ለሚመጣ ኃይልም መግብያ ቀዳዳ የማይሰጠው፣ የኢትዮጵያን ሕዝቦች ጥቅምና የራስ ዕድል በራስ የመወሰን መብት ማስቀደም እንጂ፣ አገራችን የማንም ኃያል መንግሥት ተቀጥላ መሆኗን አምርሮ የማይቀበለው የአብዮታችን ፕሮግራም ከተስፋፊዎች መግባት ጋር ተይይዞ አለቀለት።

የወዝአደራዊነትና የሶሻሊዝም ሽታውም በማይነፍስበት “በሶሻሊስት ወንድማማችንት” ና “በወዛደራዊ ዓለማቀፋዊነት” ስም አጊጦ የብሄራዊ ነፃነታችንን በር የበረገደው የሩስያ ተስፋፊና ጣልቃ ገብ መንግሥት ምድራችንን ከረገጠ ወዲህ፣ የቅልበሳው ሴራ በየፈርጁ ተጠምጥሞ አብዮታችን ተቀለበሰ። “እኔ አውቅላችኋለሁ” በሚል የገዢዎች ፈሊጥ የኢትዮጵያ ሃቀኛ ተራማጆችን፣ አገር ወዳዶችን፣ ዲሞክራቶችንና አርበኞችን ሁሉ ከጥቃቅን የዕለት ጉዳዮች አንስቶ እስከ ጦሩ ግንባር ድረስ በየመስኩ በየሥፋራው ተፈታትኖ ቁጥጥሩንና ተፅዕኖውን አንሰራፋ። የመላ ሃገሪቱን ወታደራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ የፖለቲካና የማህበራዊ ተቋሞችን በእጁ እያስገባ ሄደ።

በቅድሚያ፣ በ“ጦር ዕርዳታ” ስም በመላው የኢትዮጵያ ሠራዊት ላይ የበላይነቱን ተቀዳጀ። የኢትዮጵያ ሠራዊት ቢሻው በመሳሪያ ቢሻው በሎጀስቲክ፣ ቢሻው በጦር ትዕዛዝ፣ ቢሻው በእሥራት በዝውውርና በሞት ቅጣት ጭምር እንደልቡ ያወጣውና ያወርደው ጀመር። የእዝ ሰንሰለቱን ያዘ። እንደውነቱም ከሆነ፣ የኢትዮጵያ ሠራዊት በታሪኩ ውስጥ እንደዚህ ጊዜ የባዕድ ጦር “አማካሪዎች” ና አዛዦች ተገዢና ተላላኪ ሆኖ አያውቅም።  የኢትዮጵያ ጦር  አዛዦች እንደዚህም ዘመን ለስሙ የተቀመጡ አሻንጉሊቶች ሆነው አያውቁም። በዚህ ላይ፣ ወደ 20 ሺህ የሚጠጋ “የወዳጅ” ጦር ከነጦር ሰፈሩ ተንሰራፍቷል። እስከዚህ ድረስ የኢትዮጵያን ምድር የደፈረ የባዕድ ጦር ቢኖር የፋሽስቱ ሙሶሎኒ ጦር ብቻ ነበር።