2. ከየካቲት እንቅስቃሴ ወዲህ የኤርትራ ጥያቄ አመጣጥ 

ከየካቲት እንቅስቃሴ ጀምሮ እስከ ሰኔ 22 ድረስ የኤርትራ ግንባሮች አቋም ‘ሁኔታው ወዴት እንደሚያመራ እናያለን’ የሚል ነበር።ምንም እንኳ አንዳንድ የጥቃት እርምጃዎች አልፎ አልፎ ቢወሰዱና አንዳንድ የኃይለሥላሴ መንግሥት ሹሞች በግንባሮቹ ተዋጊዎች ቢገድሉም፣ ጠቅላላው የግንባሮቹ አቀራረብ የዛሬውን አይመስልም ነበር። የአሁኑ የጦር ኃይሎች ደርግ በተፈጠረና አድሃሪዎቹን በያዘ ማግስት፣ ሰኔ 24 ቀን አንድ የግንባሩ ወኪል ኡኒታ ለተባለው የጣሊያን ጋዜጣ በሰጠው መግለጫ እንደሚከተለው ተናግሯል።

በኢትዮጵያ በመካሄድ ላይ የነበረውን ሕዝባዊ እንቅስቃሴ በሚመለከተው በኩል ለኤርትራ ሕዝብ ትርጉም የሚኖረው ነገር የኢትዮጵያ መንግሥት እስካሁን የነበረውን የመስፋፋት ፖሊሲ የለወጠ እንደሁ ነው። ቁም ነገረኛ ፖለቲካ ሊኖር የሚችለው የኤርትራ ትግል የታወቀ እንደሆነና ያለፉት 13 ዓመታት ትግል ለነፃነት መሆኑ የተረጋገጠ መሆኑን ነው፣ የዚህም መደምደምያ የሰላም ውይይት መሆን አለበት። አስከዚያ የኢትዮጵያን ሁኔታ በጥብቅ እንከታተላለን። ጊዚያዊው ሁኔታ ከቀጠለና የጥንቱ ፖለቲካም ከቀጠለ ኢትዮጵያ ማንም ሊቆጣጠረው ወደማይችል ኬኦስ /ምስቅልቅል/ መጓዝዋ ነው።

የኢትዮጵያ ወታደሮችና ሃቀኛ ብሄራዊ ኃይሎች መፍትሄ ማግኘት አለባቸው። ….ኢኤልፍና ፔኤልኤፍ /ሁለቱ ግንባሮች/ በሁሉም በኩል፣ በመሳሪያም ጭምር፣ ድርጊቶቻቸውን …እንዲያስፋፉ እናደርጋለን። በአውሮፖና በሌሎችም የዓለም ክፍሎች ያሉት መልእክተኞቻችን ኘሮፖጋንዳቸውን አጠንክረው የዓለምን ሕዝብ ድጋፍ ማስገኘት አለባቸው። በሴኘቴምበር /መስከረም/ ጉዳያችን ከተባበሩት መንግሥታት ፊት እንዲቀርብ ይደረጋል። /ሰርዝና ቅንፍ የተጨመረ/

ማንም ሊቆጣጠረው የማይችል ‘ኬኦስ’፣ ጠቅላላ ድብልቅልቅ፣ የሚለውን አስተሳሰብና የመሳሪያ ትግል ማስፋፋት የሚለውን በዚህ ሁኔታ ከማናቸውም ተራማጅ የማይጠበቀውን አባባል ወደጐን ብንተው፣ ከዚህ በላይ የጠቀስነው፣ ግንባሮቹ የሰላም ውይይት ይፈልጉ እንደ ነበር በግልጽ የሚያሳይ ይመስለናል። ነገር ግን፣ በዚያኑ ሰሞን ‘ኢትዮጵያ ትቅደም’ የሚለውን መመሪያ ማስፋፋት የጀመረው የጦር ኃይሎች ደርግ በዚህ ጥሪ በመጠቀም ውይይቱ እንዲጀመር ለማድረግ ምንም እርምጃ አልወሰደም። ይልቁንም ‘ኢትዮጵያ ትቅደም’ ከያዛቸው አላማዎች አንዱ ‘የኢትዮጵያ አንድነት ፍፁምነት’ መሆኑን በሰፊው በማብራራት ‘ብሄርተኛነቱን’ /ናሽናሊዝሙን/ ማጋነን ያዘ። በተረፈም፣ ለኃይለሥላሴ ካቀረባቸው የስልጣን መረከቢያ ድርድሮች አንዱ የፖለቲካ እስኞች መለቀቅ መሆኑ ሲታወቅ፣ በንጉሱ ‘ፈቃድ’ የተባሉት እስረኞች ሲፈቱ፣ የኤርትራ እስረኞች ግን እንዳይለቀቁ አደረገ።

በግንባሮቹም በኩል ሆነ በደርጉ በኩል ይህ ውዠንብር የሞላበት ሁኔታ ከወር በላይ ቆይቶ ነሀሴ 1ዐ ቀን ሃያ ሶስቱ የኤርትራ እንደራሴዎች የኃይለሥላሴን ፖርላማ ትተው ይወጣሉ። ለዚህ እርምጃቸው የሚሰጡአቸው ምክንያቶች የመንግሥቱን በኤርትራ ጉዳይ ቸልተኝነትና የአስመራ ኤኮኖሚ መሞት፣ የኦምሃጀር ፍጅት፣ የኤርትራን የፖለቲካ እስረኞች አለመለቀቅና በዚህም ልዩነት መደረጉን ነበር። ነሃሴ 14 ቀን ሚካኤል እምሩ ከፖርላማው ፊት ቀርቦ በፍፁም ግድየለሽነት ‘የኤርትራ ችግር ከሌሎቹ የኢትዮጵያ ችግሮች የተለየ አይደለም’ ሲል፣ በበኩሉ የአሜሪካኖች ሰው የሆነው በላቸው ጀማነህ የፖለቲካ እስረኞች መለቀቅ የተባለው ‘በመሳሪያ ኃይል የንጉሰ ነገሥቱን መንግሥት የሚዋጉትን አይመለከትም’፣ ስለዚህ የኤርትራ የፖለቲካ እስረኞች አይለቀቁም አለ።

ምንም እንኳን በደርጉ በኩል ፍፁም ይቅርታ የማይደረግለት ቸልተኝነት ቢታይም፣ ሚካኤል በተናገረ ማግስት፣ በካይሮ የሚገኘው የግንባሩ /የኢኤልኤፍ/ ወኪል ውይይት ይከፈት የሚል መግለጫ ያወጣል። በዚህ መግለጫ ውስጥ ግንባሩ ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር ለኤርትራ ‘ሙሉ ብሄራዊ ነፃነት’ ውይይት ለመክፈት ዝግጁ መሆኑን ያመለክታል።ውይይቱ የሚከፈትበትን አገር ሁለቱ ወገኖች /የኤርትራ ግንባርና የኢትዮጵያ መንግሥት/ ይመርጣሉ። ይሁንናም ለውይይቱ መከፈት ግንባሩ የሚያቀርበው ድርድር የኤርትራ ግንባር የኤርትራ ሕዝብ ህጋዊና ለብቻው ወኪል መሆኑን የኢትዮጵያ መንግሥት እንዲያውቅለት የሚል ነበር። በተጨማሪም የተባበሩት መንግሥታት በፍጥነት አንድ መርማሪ ኮሚስዩን ወደኤርትራ ልከው ይህ ኮሚስዩን የሕዝቡን የራሱን እድል የመወሰን መብት እንዲጠበቅለትና በተባበሩት መንግሥታት፣ በአፍሪካ አንድነት ድርጅትና በአረብ ሊግ ቁጥጥር ስር በኤርትራ ሬፈሬንደም /የሕዝብ ፈቃድ ጥያቄ/ እንዲደረግ ይጠይቃል።

ከአምስት ቀናት በኋላ፣ ማህሙድ ሰይድ ኢድሪስ የተባለው የግንባሩ ወኪል ይህንኑ የመሰለ መግለጫ በቤይሩት ይሰጣል። የሚያቀርበው ድርድር ያው ግንባሩ የሕዝብ ወኪል መሆኑ እንዲታወቅለት ነው። ምርጫው የሚደረገው ያው ከዚህ በላይ በተጠቀሱት ድርጅቶች ስር ይሆናል ይላል። ይኸኛውን መግለጫ ይበልጥም የውይይት ግብዣ የሚያደርገው የሚከተለው አረፍተ ነገር ይገኝበታል። ‘ለኤርትራ ድራማ፣ ለብዙ መቶ መንደሮች መደምሰስና ለሰባ ሺህ ኤርትራውያን መበታተን ዋናው ሃላፊ ኃይለሥላሴ ነው።’

እንደእውነቱ ከሆነ በነበረው ሁኔታ ከዚህ የበለጠ የሰላም እጅ ለመዘርጋት እንደማይቻል ግልጽ ነው። መቼም አሥራ ሦስት ዓመታት ሙሉ ለብሄራዊነት ሲታገል የቆየ እንደ ኤርትራ ግንባር ያለ ድርጅት ውይይትን ለመክፈት ከ ‘ሙሉ ነፃነት’ ያነሰ ነገር ለውይይት መንደርደሪያ ማቅረብ አይችልም። በዚህ አይነቱ ሁኔታ እንደምንም ተከራክሮ ዋናው ነገር – የውይይት መከፈት- እንዲገኝ ለማድረግ ሲቻል፣ ደርጉ ግን አማን አንዶምን ወደ ኤርትራ ልኮ እርሱ ሕዝቡን እንዲደልል መረጠ።

በእርግጥ፣ የውጭ አገር ጋዜጦች እንዳመለከቱት ሁሉ፣ ያሜሪካኖች ሰው ነበረ የሚባለው አማን አንዶም ለጥቂት ጊዜም ቢሆን የኤርትራን ሕዝብ ለማወናበድ ችሎ እንደነበር የተደረገለት የጋለ አቀባበል አሳይቷል። ከአሥራ ሁለት ቀናት ጉብኝት በኋላ ጳጉሜ 1 ቀን ወደ አዲስ አበባ ሲመለስ ለኤርትራ ሕዝብ የሚከተሉትን ነገሮች ለማስፈጸም ቃል ገብቷል።ከአምስት አመት በፊት በኤርትራ ላይ የተጫነው የልዩ ጊዜ አዋጅ እንደሚነሳ፣ የኤርትራ ኤኮኖሚ እንዲንቀሳቀስ እንደሚያደርግ፣ በኦምሃጀር የፍጅት ወንጀል የፈፀሙት ፖሊሶችና ወታደሮች ለፍርድ እንደሚቀርቡ፣ ከአራት መቶ በላይ የሆኑት ኤርትራውያን የፖለቲካ እስከረኞች እንደሚፈቱ፣ ኤርትራውያን ወደውጭ አገር ለመሄድ ሲፈልጉ ችግር እንደማይደርስባቸው፣ የተዘጉት የኤርትራ እንዱስትሪዎች እንደሚከፈቱ ወዘተ. ቃል ገብቶ ነበር። ይሁንናም አማን አንዶም ኤርትራ በቆየበት ጊዜ በተለይ የጐበኘው የመንግሥቱን ሰራዊትና የፖሊስ ክፍሎች ከመሆኑም በላይ፣ ደጋግሞ ‘የኢትዮጵያና የኤርትራ አንድነት ፍፁም ነው። ኤርትራ የኢትዮጵያ አንድ ክፍል ናት’ በማለት በይፋ ተናግሯል። በተረፈም፣ ከላይ ከተጠቀሱት ተስፋዎች አንዱም እንኳን ከሥራ ላይ ለማዋል እርምጃ አልተወሰደም።

በደርጉ በኩል፣ ባንድ ወገን የበጎ ፈቃደኛነት ጉድለትና ቸልተኝነት፣ በሌላ ወገን ደግሞ የኃይለሥላሴና ግብረአበሮቹን ከስልጣን የማስወገዱ ተግባር መንዛዛት ጉዳዩን ሲያዘገየው፣ በኤርትራ ግንባሮች በኩል ደግሞ የአማን ጉብኝት ግራ አጋብቶአቸው ለጥቂት ጊዜ ፀጥ ያሉ ይመስሉ ነበር። መስከረም 2 ቀን ንጉሱ ከስልጣን ተወገደ። የኤርትራ ግንባሮች ስላገራቸው ከእንግዲህ አንዳች የተጨበጠ ውሳኔ ይደረጋል ብለው ከጠበቁ በኋላ፣ መስከረም 15 ቀን ኦስማን ሳላህ ሳቤ /የፒኤልኤፍ አፈጉባኤ/ በቤይሩት የጋዜጠኞች ጉባኤ አድርጐ የውይይቱን አሳብ ከማስጠንቀቂያ ጋር አቀረበ። ይህ መግለጫ ከዚህ በላይ ካየናቸው ይበልጥ ጠንከር ያለ ቢመስልም፣ ከነዚያኞቹ ይበልጥ ሰላምን ፈላጊ እንደ ነበር ግልጽ ነው። የኦስማን መግለጫ ዋና ይዘቶች እንደሚከተሉት ናቸው።

አንደኛ፣ የግንባሩና የኢትዮጵያ መንግሥት ወኪሎች በተባበሩት መንግሥታት ተጠበባቂነት ስር ውይይት ይክፈቱ ይላል። የኃይለሥላሴ መውደቅ ለዚህ ውይይት መከፈት ጥሩ ሁኔታን እንደፈጠረ ያመለክታል።ሁለተኛ፣ ‘የኤርትራ ግንባር ከብሄራዊ ነፃነት ሌላ ማንኛውንም መፍትሄ በጥብቅ መቃወሙን ይገልፃል፣ ’ ሆኖም ‘የኢትዮጵያን የንግድና የባህር ጥቅሞችና እንደዚሁም የሁለቱን ወገኖች መከላከያና ፀጥታ በሚመለከተው በኩል አንዳንድ ነገሮችን ለመቀበል /ኮንሴሺኖች ለማድረግ/ ዝግጁ ነን’ ይላል።ሶስተኛ፣ የኤርትራ ሪቮሉሽን ግቡ የሆነውን ብሄራዊ ነፃነትን እስካላገኘ ድረስ ትጥቁን እንደማይፈታ ኦስማን አመልክቶ፣ ኢትዮጵያ ካንገራገረች ግን ‘ኢትዩጵያን ከቀይ ባህር ፈጽሞ ለማራቅ ትግላችንን እንደምናፋፍመው’ እንድታውቁት በማለት ይደመድማል።

በዚህ መግለጫ ውስጥ በቁጥር 2 የቀረበው የኦስማን አሳብ ምንም ትችት የማያስፈልገው ግልጽ ነገር ይመስለናል። በዚህ መግለጫ ምክንያት እንደሆነ አይታወቅም፣ በማግስቱ መስከረም 16 ቀን፣ በሁለቱ የኤርትራ ግንባሮች መካከል፣ በከረን አጠገብ ሃይለኛ ግጭት ተደረገ። ኢሳያስ የተባለው መሪ ተገደለ የሚባል ወሬም ተሰራጨ። በዚህ ሁኔታ፣ ኤርትራውያን ተዋጊዎች እርስበርስ ሲገዳደሉ፣ የሰሜኑ ክፍለ ጦር በግንባሮቹ ላይ ሃይለኛ ማስጠንቀቂያ አወጣ። በመካከሉ፣ በኢትዮጵያ መንግሥት በኩል በኦስማን መግለጫ ላይ ምንም እርምጃ ሳይወሰድ ሲቀር፣ መስከረም 25 ቀን ሁለቱ ግንባሮች በአስመራ አጠገብ ስብሰባ አደረጉ።ይህ ሁለት ቀን የቆየና ብዙ ሺህ ሰው የተገኘበት ስብሰባ ሁለቱን ግንባሮች ያስታረቀ ይመስላል።

ከዚህን ቀን ጀምሮ በኤርትራ ያለው ሁኔታ የተባባሰ ይመስላል። መስከረም 26 ቀን ግንባሮቹ የስብሰባ ጉዳይ እንዳለቀ፣ አማን አንዶም እንደገና ወደአስመራ ሄዶ በሬዲዩ የተነበበ ጥብቅ ማስፈራሪያ ሰጠ።በመግለጫው ውስጥ አማን ‘የጦር ኃይሎች ደርግ ደም እንዲፈስስ አይፈለግም። ነገር ግን ሁኔታው ካስገደደው ማንኛውም እርምጃ ከመውሰድ አይቆጠብም።…..ለኢትዮጵያ ደህንነት ሰራዊቱ አስፈላጊውን እርምጃ ሁሉ በመውሰድ ኢትዮጵያ ትቅደም የሚለውን መመሪያ ከሥራ ላይ እንዲውል ያደርጋል።’ ከዚህ በኋላ ሃይለኛ ማስጠንቀቂያ በመስጠት አማን እንዲህ ብሏል፣ – ‘ይህንን የተሰጣችሁን እድል ካልተጠቀማችሁበት በኋላ ይቆጫችኋል፣ ሰራዊቱ ጥብቅ እርምጃ መውሰዱ የማይቀር ነውና።ሰላምን በኤርትራ ለማስፈንና በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል የኖረውን አንድነት ለመጠበቅ እድል ተሰጥቶአችኃል።…’

እንግዲህ ሁለቱ በኩል በዚህ ሁኔታ ዛቻና ማስጠንቀቂያ ከተወረወረ በኋላ፣ የኤርትራ ግንባሮችም አንዳች የርስበርስ ግንኙነት ካደረጉ በኋላ፣ በዚያም በዚህም በጥቅምት ወር ምንም ነገር ሳይነሳና ሳይሰማ ጊዜው አለፈ።ግንባሮቹ በበኩላቸው የአረብ አገሮችን እርዳታ ለማግኘት በይበልጥ ሲፍጨረጨሩ፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ደግሞ የበጐ ፈቃድ ጓዶችን በየቦታው እየላከ የእነዚሁ የነፃነት ግንባሮች ደጋፊ አገሮች እርዳታቸውን እንዲያቆሙ ለማድረግ ሞከረ።በዚህ ሁኔታ ለአንድ ወር ያህል በሁለቱም በኩል ውስጥ ውስጡን የዲኘሎማቲክ ትግል እንደቀጠለ የህዳር 13 ቀን የአማንና የ59ኙ ሰዎች መረሸን ድርጊት ተፈፀመ።ኢምፔሪያሊስቶችና በርካታው የሶስተኛው ዓለም መሪዎች በደርጉ ላይ ትልቅ የማውገዝና የመኮነን ዘመቻ ሲጀምሩ ግንባሮቹም ይህንኑ ማስተጋባት ቀጠሉ።

በህዳር ወር ከሁለቱ ወገኖች በኩል የጦርነት ዝግጅት ሲደረግ ቆየ። የኤርትራ ግንባሮች በይፋ እንደተናገሩት ሁሉ በርከት ካሉ የአረብ አገሮች በብዙ ሚሊዩን ብር የሚቆጠር የመሳሪያ እርዳታ ሲያገኙ ደርጉ ደግሞ በበኩሉ በኤርትራ የሚገኘውን ጦር በብዙ ሺህ ወታደር በማጠንከር ዝግጅቱን ቀጠለ። ቀድሞ የኤርትራን ግንባር ከመደገፍ ይቆጠቡ የነበሩት እንደነ ሳውዲ አረቢያና ኩዌይት ያሉ አድሃሪ መንግሥታት ግንባሮቹን እንደሚደግፉ በግልጽ አስታወቁ። በታህሳስ 12 ‘የኢትዮጵያ ሶሻሊዝም’ ከታወጀ ወዲህ ኤምፔሪያሊስት አገሮች በኘሮፖጋንዳ በኩል የግንባሮቹን ትግል በመደገፍ የኤርትራን ጉዳይ ከባንግላዴሽና ከፍልፋጥኤም ጉዳይ ጋር አመሳሰለው ያቀርቡ ጀመር።

በታህሳስ አጋማሽ ላይ በኤርትራ፣ ከኢትዮጵያ መንግስትና ከግንባሮቹ አሥራ አምስት ሺህ ተዋጊዎች፣ በጠቅላላው ሰላሳ ሺህ ተዋጊዎች ፊት ለፊት ተሰልፈው ነበር። በዚህ ሁኔታ ታህሳስ 16 ቀን ያንዱ ግንባር ዋና ፀሃፊ የሆነው ኦስማን ሳላህ ሳቤ እንደገና በቤይሩት የጋዜጠኞች ጉባኤ ያደርጋል። በዚህ የጋዜጠኞች ጉባኤ ላይ ኦስማን የሚያቀርባቸው ዋና ዋና ነጥቦች እንደሚከተሉት ናቸው። የኤርትራ ግንባር ከደፈጣ /ጎሪላ/ ጦርነት ወደፊት ለፊት ጦርነት መሸጋገሩ ነው። የኤርትራን ገጠር በሙሉ ከቁጥጥሩ ስር ያደረገው የኤርትራ ሪቮሉሽን ከእንግዲህ ድርጊቶቹን ከገጠር ወደከተማ በመዛወር ከተሞችን ለመያዝ ይዘጋጃል። የጦር ኃይሎች ደርግ እንደ ኃይለሥላሴ መንግሥት ሁሉ ኤርትራን በጉልበት ለመያዝ ሲል ከሃያ ሺህ በላይ የሚሆን ወታደር በኤርትራ አስፍሯል። ይሁንናም የኤርትራ ግንባሮች በቅርቡ ፀረታንክ መሳሪያዎች፣ መድፎችን፣ ያውሮኘላን መከላከያዎችን በብዛት በማግኘታቸው ሃይላቸው ከኢትዮጵያ ሰራዊት ያነሰ አይደለም። የኢትዮጵያ መንግሥት በአስመራ ከአራት መቶ ሰዎች በላይ ይዞ ማሰሩንና ብዙዎችንም መግደሉን፣ እንደዚሁም በኢትዮጵያ ሰራዊት ውስጥ ያሉት ኤርትራውያን ከድተው ለግንባሮቹ መግባታቸውን ከተመለከተ በኋላ ኦስማን በሚከተሉት የምስጋና ቃላት ጉባዔውን ፈጽሟል፣ – ‘የኤርትራ ግንባር እንደነ ሊቢያ፣ ዲሞክራሲያዊ የመን፣ ኢራቅ፣ ሶርያና ሌሎችም የአረብ አገሮች ያሉትን፣ ግንባሩን የደገፉትንና እንደወዳጅ የሚቀርቡትን ሁሉ  ያመሰግናል።’ ይህ የኦስማን የጋዜጠኞች ጉባኤ የጦርነት አዋጅ እንደ ነበር ግልጽ ነው።

በዚህ ሁኔታ፣ የጦር ኃይሎች ደርግ ታህሳስ 19 ቀን በሚካኤል እምሩ የሚመራ ቡድን ወደ አስመራ ልኮ ወደ አራት መቶ ከሚጠጉ ያገር ሽማግሌዎችና የሃይማኖት መሪዎች ጋር ውይይት በማስደረግ እርቅ እንደሚፈልግ ለማድረግ ሞከረ። ከነዚህ የኤርትራ ሽማግሌዎች ውስጥ 38 ተመርጠው ከግንባሮቹ ጋር ግንኙነት በማድረግ ሰላማዊ መፍትሄ የሚገኝበትን መንገድ እንዲፈልጉ ተደረገ። ይሁን እንጂ፣ ምንም እንኳን ቀደም ብሎ መደረግ የነበረበት ቢሆንም ሙከራው ተገቢ ነበር። ደርጉ በሽማግሌዎቹ አሳሳቢነት አንዳንድ የበጐ ፈቃድ እርምጃዎችን ቢወስድም አሁን በአስመራ ከተማና አካባቢ በመካሄድ ላይ ያለው ጦርነት እንደሚያሳየው ሁኔታው ከመባባስ አላቆመም።

እንግዲህ ካለፉት ጥቂት ወራት ጀምሮ የኤርትራ ሁኔታ አመጣጥ ይህ ሲሆንና በሁለቱም ወገኖች በኩል ጥፋቶች መኖራቸው በማያጠራጥር አኳኋን ሲታይ፣ በደርጉ በኩል የተደረጉት ዋናዎቹ መሆናቸው ለማንም ግልጽ ይመስላል። በነሃሴና በመስከረም፣ በተለይ ኃይለሥላሴ ከወደቀ ወዲያ፣ ከኤርትራ ግንባሮች የቀረበውን የውይይት ሃሳብ ደርጉ በቶሎ መቀበል ነበረበት።

የግንባሩ ‘ሙሉ ነፃነትን” መጠየቅ በኛ አስተያየት ምንም ያህል እንቅፋት መሆን አልነበረበትም። አሥራ ሦስት አመት ሙሉ የታገለ ግንባር ለመነሻ ያህል ከዚህ ያነሰ ነገርን በመጠየቅ ውይይት ለመክፈት የማይመቸው እንደ ነበር ሲታወቅ፣ ደርጉ በዚህ ነገር ቸልተኝነትንና ‘ፍፁም አንድነት’ በማለት አድሃሪ የጉልበት መፍትሄ አሳቡን ከሥራ ላይ ለማዋል መሞከር አይገባውም ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ የኤርትራ ግንባሮች ከቅርብ ጊዜ ጀምሮ ኤምፔሪያሊስቶች በደርጉ ላይ የሚያደርጉትን ከባድ ተጽእኖና ኘሮፖጋንዳ በመመልከት፣ ከእነዚህና ከሌሎች አድሃሪ ኃይሎች ጋር በመተባበር፣ ምንም እንኳን ለጊዜው በፀረዲሞክራሲያዊነቱ የማያጠራጥር ቢሆንም፣ ወታደራዊውን ደርግ እንደዋና ጠላት መቁጠርና ለማጥፋት መሞከር ትክክል አይመስለንም። የሁለቱ ወገኖች የፖለቲካ ጥፋቶች በሰላማዊው ሕዝብ ላይ ያደረሱአቸው ጉዳቶች የኤርትራንና የኢትዮጵያን ሕዝቦች ከመቆራረጥ ላይ እንዳያደርሱ ከሚያሰጋበት ሁኔታ ላይ የመጣነው በዚህ አይነት ነው።