በመኢሶን ኘሮግራም በአገራችን ካሉት ዋና ዋና የፖለቲካ ጥያቄዎች አንዱ ስለሆነው የብሄረሰቦች ጥያቄ የሚከተለውን ይዟል። 

1.ብሄረሰቦች፣(የናሺናሊቲስ) የራሳቸውን እድል በራሳቸው ለመወሰን እስከመገንጠል ድረስ ያላቸው መብት የታወቀ ይሆናል። የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች አንድነት፣ ብሄረሰቦች በአንድነት ለመኖር ባላቸው ፈቃደኝነት ላይና በእኩልነት፣ እርስ በርስ በመረዳዳት በሚያገኙት ጥቅም፣ በመፈቃቀር፣ በወንድማማችነት፣ በመከባበርና በመተባበር ላይ የተመሰረተና የተገነባ ይሆናል። 
2. እያንዳንዱ ብሄረሰብ የራሱን ታሪክ፣ ባህልና ልማድ ለማስፋፋት፣ በራሱ ቋንቋ ለመጠቀም ሙሉ ነፃነት ይኖረዋል። /የመኢሶን ኘሮግራም ገጽ 13 እና 14/ 

በመኢሶን እምነት፣ ስለብሄረሰቦች መብትና ነፃነት በኘሮግራሙ የሰፈረው ይህ አቋም፣ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ዋና ዋና ከሆኑት የፖለቲካ ጉዳዩች አንዱ ለሆነው የጭቁን ብሄረሰቦች ጥያቄ ትክክለኛ መፍትሄ የሚሰጥ ነው። የኢትዮጵያን ጭቁን ሕዝቦች እውነተኛና በኩልነትና በመፈቃቀድ ላይ የተመሰረተ አንድነት ለመመስረት የሚያስችል ጐዳና የሚከፍት ነው። 

ኢትዮጵያ የብዙ ብሄረሰቦች አገር ናት። እነዚህ ብሄረሰቦች በሙሉ በፊውዳሊዝም፣ በኢምፔሪያሊዝምና በቢሮክራሲያዊ ካፒታሊዝም ሲጨቆኑና ሲበዘበዙ ኖረዋል።  ከዚህ በሁሉም ላይ ከደረሰውና ከሚደርሰው ብዝበዛና ጭቆና አልፎ ተርፎ፣ አብዛኞቹ የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች እንደብሄረሰብ ሲጨቆኑ፣ ሲናቁ፣ ሲደፈሩና እንደሁለተኛ ደረጃ ዜጋ ሲቆጠሩ ቆይተዋል። ቋንቋቸውን እንዲያሳድጉ ሊታገዙ ይቅርና ቋንቋቸው እንዲጠፋና እንዳይበለጽግ ይጣር ነበር። ከዘመኑ ሥልጣኔ ትምህርት ለመካፈል የሌላ ብሄረሰብ ቋንቋ እንዲማሩ ይገደዱ ነበር። ባህላቸው እንዲያድግና እንዲዳብር ሊደረግ ይቅርና እንዲደመሰስና እራሳቸው እንኳ እንዲያፍሩበት ለማድረግ ይጣር ነበር። ታሪካቸው በአጠቃላይ የኢትዮጵያ ታሪክ ተገቢ ቦታ ሊሰጠው ይቅርና ፍጹም ታሪክ እንደሌላቸው አድርጐ ለማቅረብ ይጣር ነበር። እነዚህ ጭቁን ብሄረሰቦች የነበረባቸውን የኢኮኖሚ፣ የፖለቲካና የብሄር ጭቆና በመቃወም ለመብታቸው ያካሄዷቸውን ትግሎች ለመደምሰስ የቦንብ የጥይትና የመርዝ ጭስ ናዳ ይወርድባቸው ነበር። እስካሁን የነበረው የኢትዮጵያ ሕዝቦች “አንድነት” ይኸው በጭቆናና በጉልበት ላይ የተመሰረተ አንድነት ነው። ኢትዮጵያ የብዙ ጭቁን ብሄረሰቦች እስር ቤት እንጂ በእኩልነት፣ በመፈቃቀድና በመፈላለግ ላይ የተመሰረተ የጭቁን ሕዝቦች አንድነት የተመሰረተባት አገር አይደለችም። 

ይህቺን በእኩልነትና በመፈቃቀድ በመፈላለግ ላይ የተመሰረተ የጭቁን ሕዝቦች አንድነት የሰፈነባት ኢትዮጵያ ለመገንባት ከላይ ከጠቀስነው ሀቅ መነሳት ያስፈልጋል። ይህም ማለት የዛሬው የኢትዮጵያ “አንድነት” በአያሌ ብሄረሰቦች ጭቆና ላይ የተመሰረተ አንድነት መሆኑን ከመረዳት መነሳት ያስፈልጋል። 

የኢትዮጵያ ሕዝቦች በእኩልነት በመፈቃቀድና በመፈላለግ ላይ የተመሰረተ አንድነታቸውን ለመገንባት፣ ሁሉንም ብሄረሰቦች የሚበዘብዘውንና የሚጨቁነውን ሥርዓት መደምሰሰ አለባቸው። ፊውዳሊዝምን፣ ኢምፔሪያሊዝምንና ቢሮክራሲያዊ ካፒታሊዝምን በመደምሰስ ብሄራዊውን ዲሞክራሲያዊ አብዮት ከግቡ ማድረስ አለባቸው። ከነዚህ ሦስት ዋነኛ ጠላቶች የተላቀቀች ኢትዮጵያ አንዱ ብሄር ሌሎችን የሚጨቁንባት ኢትዮጵያ ልትሆን አትችልም። ማንኛቸውም ዓይነት የአንድን ብሄረሰብን የበላይነት የሚያፀድቁ ሕጐች፣ ወጐችና ልማዶች የሚደመሰሱባት፣ ብሄረሰቦች ሁሉ በእኩልነት በመፈቃቀርና በመፈላለግ በአንድነት የሚኖሩባት ኢትዮጵያ ብቻ ነው ልትሆን የምትችለው። 

እዚህኛው ግብ ለመድረስ፣ የዛሬው የብሄር ጭቆና የሚያስነሳቸውን ጥያቄዎች ለመመለስና እንደአንድ የጭቆና ዘርፍ የሚጠፋበትን መንገድ ለማመልከት መቻል አለብን። 

የጭቁን ብሄረሰቦችና የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝቦች በመሰረቱ የተለያየ ግብ፣ የተለያዩ ጠላቶች የሏቸውም። በጨቋኝ ብሄረሰብ ስም የጭቁን ብሄረሰቦችን ሰፊ ሕዝብ የሚጨቁኑትና የሚበዘብዙት የዚሁ ጨቋኝ ብሄረሰብ ገዥ መደቦች ናቸው። ይህም ሀቅ ለትግላቸው [የማይታይ መስመር – አዘጋጆች]   

ይህንን የጭቁን ብሄረሰቦችና የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝቦች የትግል አንድነት ለመመስረት የገዥ መደቦች የዘመናት የጥላቻና የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲ ያስከተለው መቃቃር መወገድ አለበት። ይህም ማለት፣ የጨቋኝ ብሄር ትምክህተኝነት መወገድ አለበት። በጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝብና በጭቁን ብሄረሰቦች መሃል አስፈላጊውን የትግል ትብብር ለመመስረት በመጀመሪያ ደረጃ እንቅፋት የሚሆነው ይኸው የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝብ የጭቁን ብሄረሰቦችን እኩልነት በመቀበል፣ የራሱ ገዥዎች በጭቁን ብሄረሰቦች ሲፈጽሙ የኖሩትን ግፍና በደል ለማውገዝ፣ ከጭቁን ብሄረሰቦች ጋር ጐን ለጐን ተሰልፎ በጋራ ጠላታቸው ላይ መዝመት አለባቸው። ስለዚህም፣ የጭቁኑን ሰፊ ሕዝብ የትግል ትብብር ለመመስረት አስቀድሞ የጨቋኝ ብሄርን ትምክህተኛነት መታገል ያስፈልጋል። 

በሁለተኛ ደረጃ፣የጨቋኝ ብሄረሰብን ሰፊ ሕዝብና የጭቁን ብሄሰቦችን ሰፊ ሕዝቦች የትግል ትብብር ለመመስረት እንቅፋት የሚሆነው የጭቁን ብሄረሰቦች ጠባብ ብሄረኛነት ነው። የጭቁን ብሄረሰቦችን ጠባብ ብሄረኛነት የሚወልደው የጨቋኝ ብሄረሰብ ትምክህተኛነት ነው። ይህንን መረዳት ያስፈልጋል። ቢሆንም፣ በዚህ የጭቁን ብሄረሰቦች ጠባብ ብሄረኛነት የሚጠቀሙና ይህ ተራዝሞ እውነተኛ የጭቁኖች በእኩልነተ ላይ ተመሰረተ የትግል አንድነት እንዳይመሰረት የሚጥሩ የጭቁን ብሄረሰቦች አድሃሪ ክፍሎች ናቸው። ስለዚህም፣ይህን በጭቁን ብሄረሰቦች አድሃሪ ክፍሎች የሚታገዘውንና የሚለፈፈውን ጭቁን ብሄረሰበች ጠባብ ብሄርተኛነት በሁለተኛ ደረጃ መታገልና ለእውተኛ የጭቁን ሰፊ ሕዝቦች አንድነት መቆም ያስፈልጋል። 

በጨቋኝ ብሄረሰብና በጭቁን ብሄረሰቦች ሰፊ ሕዝቦች መሃል በጠንካራ መሰረት ላይ፣ በመተማመንና በመፈላለግ ላይ የተመሰረተ አንድነት ሊኖር የሚችለው የጭቁን ብሄረሰቦች የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት በማያሻማ ሁኔታ ሲታወቅና ሲገለጽ ብቻ ነዉ። ይህም የመገንጠልን መብት ይጨምራል። 

ከላይ እንዳልነው፣ የኢትዮጵያ ሕዝቦች እስካሁን አንድ ላይ የኖሩት በጉልበትና በጭቆና እንጂ ወደውና አንድ ላይ መኖርን መርጠው አይደለም። ሆኖም ይህ ወደፊት በፈቃደኝነትና በእኩልነት መሰረት አንድ ላይ ለመኖር አይመርጡም ወይም አይችሉም ማለትን አያመለክትም። ነገር ግን ጭቁን ብሄረሰቦች በዚህ በእኩልነት ላይ ለሚመሰረት አንድነት ሊሰለፉ የሚችሉት እስካሁን የተነፈጉትን የእኩልነት መብታቸውን ሲያገኙ ብቻ ነው። በግድ አብረው እንዲኖሩ የተደረጉ ጭቁን ብሄረሰቦች በውድ አንድ ላይ ለመኖር የሚፈቅዱት ይህ የእኩልነት መብታቸው በማያሻማ ሁኔታ ሲታወቅና ሲገለጽ ብቻ ነው። 

ይህ የብሄረሰቦችን የራስ እድል በራስ የመወሰን መብት ብዙ የብሄር ጭቆና መፍትሄዎችን ያጠቃልላል። ዋና ትርጉሙ በብሄረሰቦች መሃል የማያወላውለውን ገደብ የለሹን እኩልነት ሲሆን ከዚሁ ጋር የሚጣመረው ደግሞ፣ ማንም ሰው በአንድ ብሄረሰብ ጉዳይ ውስጥ በጉልበት ጣልቃ የመግባት መብት እንደሌለው የሚያሳዩ፣ ብሄረሰቡ የራሱን ኑሮ፣ ሕይወትና ሕልውና ለመወሰን ከራሱ በስተቀር ሌላ ኃይል እንደማይገባበት የሚገልጽ ነው። 

የአንድን ብሄረሰብ የራስን እድል በራስ የመወሰን እስከመገንጠል ድረስ ያለው መብት ማወቅ በርከት ያሉ የብሄር ጭቆና መፍትሄዎችን ያጠቃልላል። በአቋም ደረጃ፣ በአጠቃላይ ኘሪንሲኘል ደረጃ ከነዚህ የመፍትሄ መንገዶች አንዱን መቀነስ ወይም አንዱን ብቻ መጥቀስ ገና ከመጀመሪያው በብሄረሰቦች የራሳቸውን እድል በራሳቸው የመወሰን መብት ላይ ገደብ ማበጀት ነው። “አንቺው ታመጪው አንቺው ታሮጪው” እንደሚባለው ይህም የብሄረሰቦች የራስን እድል በራስ የመወሰን መታወቅ የታቀደለትን ግብ እንዳይመታ መሰናክል ማበጀት ነው። ይህም ማለት የብሄረሰቦችን ያልተገደበ መብት በማወቅ በመተማመንና በመፈቃቀድ ላይ የተመሰረተ አንድነት እንዳይመጣ ለሚሹ አድሃሪያን መግቢያ ቀዳዳ መተው ማለት ነው። 

ለምሳሌ፣ ከመርህ /ከኘሪንሲኘል/ አንፃር የመገንጠል መብት የብሄረሰቦች የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት አንድ አካል ነው። የመገንጠል መብትን ማወቅና በመፈቃቀድ ላይ ለተመሰረተ አንድነት መታገል የማቃረኑ ማርክሲስት ሌኒኒስት አቋሞች ናቸው። የመገንጠል መብት ከብሄረሰቦች የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት አንድ አካል መሆኑን በይፋ መግለጽ፣ብሄረሰቦች እንዲገነጣጠሉ መጋበዝ፣ መደገፍ፣ ወይም መገፋፋት አይደለም። ሆኖም፣ የመብቱ መታወቅና የመብቱ አጠቃቀም ጉዳይ ተለይቶ መታየት ያለበት ጉዳይ ነው። የአንድን ብሄረሰብ የመገንጠል ፍላጎት የሚያመጣው በመጀመሪያ ደረጃ የብሄረሰብ ጭቆና መኖር ነው። እንዲሁም በተለያዩ አብረው እንዲኖሩ በተገደዱ ብሄረሰቦች መሃል መቃቃርና ጥላቻ ሲሰፍን ነው። የአንድን ብሄረሰብ የመገንጠል ፍላጎት የሚያግዙ ወይም የሚገፋፉ ሁኔታዎች እነዚህና የመሳሰሉት እንጂ የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት መገንጠልን ጨምሮ መታወቁ አይደለም። 

እዚህ ላይ ሌኒን የተጠቀመበትን ምሳሌ መጥቀሱ ይበጃል። ለምሳሌ፣ ወደኋላ በቀሩ የጭቆና ሥርዓቶች ባል ሚስቱን እንደፈለገው የማስተዳደር መብት ሲኖረው ሚስትየዋ የመፍታት መብት የላትም ነበር። ሚስት የመፍታት መብት እንዲኖራት ብዙ ትግሎች ተደርገዋል። ይህም ባልና ሚስት አብረው እንዳይኖሩ ለማድረግ አልነበረም፣ የተከተለውም ውጤት ተቃራኒው ነበር። ሚስት የመፍታት መብቷ ቢታወቅላት ከባሏ ጋር የምትኖረው ተገድዳ መፍታት ስለማትችል ሳይሆን በፈቃዷ፣ አብሮ መኖር ለራሷና ለባሏም ደህንነት እንደሚጠቅም በመረዳት እንዲሆን ነበር። በዚሁ ምሳሌ መሰረት የብሄረሰቦችም መብት መገንጠልን ጨምሮ ሲታወቅ፣ መድረሻ ግቡ አንድ ብሄረሰብ ከሌሎች ጋር የሚኖረው ተገዶና የመገንጠል መብት ስለሌለው ሳይሆን፣ አብሮ መኖሩ ለራሱ ብሄረሰብና ለሌሎችም ጭቁኖች እንደሚጠቅም በመረዳት እንዲሆን ነው። ይህን መረዳቱ ደግሞ አብሮ ወደመኖር በይበልጥ እንደሚገፋፋ አይጠረጠርም። 

ቀደም ብለን በአንድ ቦታ የጭቁን ብሄረሰቦችንና የጨቋኝ ብሄረሰብን ሰፊ ሕዝብ የትግል አንድነት መመስረት ከሚያደናቅፉት አንዱ የጭቁን ብሄረሰቦች ጠባብ ብሄርተኝነትና በዚህም ሊጠቀሙና ይህንኑ ለማስፋፋት የሚጥሩ አድሃሪዎች መኖር መሆኑን ጠቅሰን ነበር። እነዚህ አድሃሪ ኃይሎች ይህንን የብሄረሰቦች የመገንጠል መብት ለራሳቸው ጥቅም ለማዋል እንደሚታገሉ ግልጽ ነው። እነዚህን አድሃሪዎች መታገያ መሳሪያ ለማሳጣት የብሄር ጭቆና ያሳደረውን መቃቃርና ጥላቻ አሸንፎ በተለይም የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝብና ተራማጆች በገዥ መደቦቻቸው በደል ከደረሰባቸው ጭቁን ብሄረሰቦች ጥርጣሬ እንዳይደርስባቸው የጭቁን ብሄረሰቦች የራስን እድል በራስ ለመወሰን እስከመገንጠል ድረስ ያላቸውን መብት ማወቅ አለባቸው። ይህ ሲደረግ እነዚህ የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝብና ተራማጆች የብሄር ጭቆናን ለማጥፋት ያላቸውን ፍላጎት ለጭቁን ብሄረሰቦች በገቢር ሊያሳዩ ይችላሉ። 

የተጨቋኝ ብሄረሰቦች አድሃሪዎች የብሄረሰቦችን የመገንጠል መብት ለራሳቸው ጥቅም ለማዋል የሚያደርጉትን ትግል ለማክሸፍና ሌላኛው ሃላፊነት የሚወድቀው በጭቁን ብሄረሰቦች ተራማጆች ትከሻ ላይ ነው። እነዚህ የጭቁን ብሄረሰቦች ተራማጆች፣ የብሄረሰባቸውን አድሃሪዎች ለማጋለጥ የሰፊውን ጭቁን ብሄር ድጋፍ ሊያሰጣቸው ይገባል። ለጭቁን ብሄረሰቦች ትግል ትክክለኛ አመራር በመስጠት የጭቁን ብሄረሰቦች ትግል ለሰፊው ሕዝብ ጥቅም የሚውልበትን ጐዳና ማስያዝ አለባቸው። በተጨማሪም፣የጭቁን ብሄረሰቦችንና የጨቋኝ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝቦች አንድነት ጠቃሚነት በመረዳትና በማስረዳት ጠባብ ብሄርተኝነትን በመቃወም ለእውነተኛ የጭቁኖች አንድነት መታገል አለባቸው። 

የጨቋኝ ብሄረሰብ ተራማጆች ለመገንጠል መብት መታወቅ፣ የጭቁን ብሄረሰቦች ተራማጆች ለአንድነትና ለመዋሃድ በቆራጥነት ሲታገሉ የጨቋኝ ብሄረሰብን ትምክህተኝነትና የጭቁን ብሄረሰብን ጠባብ ብሄርተኝነት በማክሸፍ እውነተኛ የጭቁኖች አንድነት ይገነባሉ። 

በሌላ አንፃር የራስን እድል በራስ የመወሰን አንድ አካል የሆነው የመገንጠል መብት ከአቋምና ከኘሪንሲኘል ጥያቄነት አልፎ የገቢር ጥያቄ ሲሆን ከቀረበበት ተጨባጭ ሁኔታ አንፃር መመርመር ይኖርበታል። የመገንጠሉ ጥያቄ በገቢር በተነሳበት ተጨባጭ ሁኔታ የአንድ ብሄረሰብ መገንጠል ለዚህ ብሄረሰብ ጨቋኞች እንጂ ለዚህ ብሄረሰብ ሰፊ ሕዝብ የሚያመጣው ጥቅም ከሌላ፣ መገንጠሉ የብሄርን ጭቆና በኢምፔሪያሊስት ጭቆና የሚተካ ከሆነ፣ ለተገንጣዩ ሰፊ ሕዝብ ነፃነት ከማምጣት ይልቅ፣ ወይም የጊዜውን ዋና ጠላቶች ፊውዳሊዝም፣ ኢምፔሪያሊዝምንና ቢሮክራሲያዊ ካፒታሊዝምን ከማዳከም ይልቅ የአካባቢውን አብዮታዊ ሁኔታ ለመቀልበስ የሚያሰጋ ከሆነ፣ የዚህ ብሄረሰብ መገንጠል በገቢር የሚደገፍበት ምክንያት የለም። በዚህ መብት ካልተጠቀምን ብለው የተነሱ ኃይሎች ሁሉ ደግሞ በታሪክ ተደግፈውም አያውቁም። ዛሬም የጭቁን ብሄረሰቦች ሰፊ ሕዝብን ዘላቂ ጥቅምና ደህንነት ተፃራሪ፣ ጭቁን ብሄረሰቦች ለአርነታቸው የሚያደርጉትን ተጋድሎ የሚያጨናግፉ ኃይሎች የመገንጠሉን መብት ሥራ ላይ ለማዋል ሲነሱ ከተራማጁ ዓለም /ከራሳቸውም ተራማጆች ጭምር/ የመረረ ተቃውሞ ይደርስባቸዋል። 
ዛሬ፣ ከጨቋኝና ከተጨቋኝ ብሄረሰቦች የተውጣጡ አድሃሪዎች በመሃላቸው ያለውን የብሄር ልዩነት ወደጐን ጥለው፣ የመደብ ጥቅማቸውን አስቀድመው በሕብረት ለፀረአብዮት ተዘጋጅተዋል። ይህ የአድሃሪዎች ሕብረት በኢትዮጵያ ጭቁን ሕዝቦች የትግል አንድነት መመታት አለባቸው። ለዚህም የኢትዮጵያ ሕዝቦች የመደብ ጥቅማቸውን አስቀድመው፣ በብሄር መከፋፈላቸውን ትተው በጋራ ይሰለፉ ማለቱ ብቻ አይበቃም። የመኢሶን ኘሮግራም እንዳደረገው ሁሉ የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች የራሳቸውን እድል በራስ ለመወሰን ያላቸውን ያልተገደበ መብት በማወቅ በእኩልነትና በመፈቃቀር ላይ ለሚገነባ የጭቁን ሕዝቦች አንድነት መታገል ግዴታ ነው።